SVEDOCI VREMENA

Arheološki lokalitet Vinčanske kulture

Pločnik

Pločnik је arheološki lokalitet Vinčanske kulture u istoimenom selu, kraj obale Toplice, nedaleko od Prokuplja. Neolitsko nalazište je otkriveno 1927.godine, prilikom trasiraja železničke pruge od Prokuplja prema Kuršumliji. Prva istraživanja obavljena su već 1928.godine, sledeće 1929. je objavljena publikacija na nemačkom jeziku  I naučna javnost Evrope je saznala za značajno otkriće.

Istraživanja su obavljana 1960-1978.g. u organizaciji Narodnog muzeja Beograd. Od 1996. istraživaanja obavljaju Narodni muzej Toplice iz Prokuplja i Narodni muzej iz Beograda

Ono što Pločnik izdvaja od sličnih nalazišta iz doba neolita je značajna količina bakarnih alatki (oko 50) na lokalitetu Vinčanske, neolitske  kulture. Sve je više dokaza za pretpostavku da je ovde kolevka metalurgije bakra, najstarija u Evropi ( 5500-4800 g.p.n.e.).

Nalazište u Pločniku se prostire na 120 hektara. U tom neolitskom centru su živeli ljudi koji su gradili kuće, izradjivali posude od pečene zemlje izuzetnog kvaliteta, statuete žena I muškaraca koje predstavljaju remek dela praistorijske umetnosti. U cilju približavanja saznanja na osnovu dosadašnjih istraživanja, rekonstruisano je naselje sa nekoliko kuća od pletera, blata i trske.

"Važan kamenčić u kulturnom mozaiku Srbije"

Rimske terme u Bacu

Rimske terme u Bacu su otkrivene prilikom gradnje puta od Prokuplja prema Kuršumliji, a kako je put išao pravo kroz objekat, napravljen je most ispod koga su sačuvane i konzervirane terme.

One su podizane samo na odgovarajućim mestima, kao što je upravo bila oblast Toplice, bogata izvorima toplih voda po kojima su joj stari Sloveni i dali ime.

Na osnovu arheoloških i istorijskih nalaza pretpostavka je da su izgrađene tokom 3. ili početkom 4. veka. Život rimskih termi u Bacu teško je rekonstruisati na osnovu dostupnih podataka, međutim, one predstavljaju “važan kamenčić u kulturnom mozaiku Srbije“.

Najstarija crkva iz X veka

Crkva Svetog Prokopija

Crkva Svetog Prokopija nalazi se u podnožju Hisara, i njena zapadna fasada je skoro prislonjena na padinu brda. U osnovi je petobrodna bazilika sa tri apside dim.18,5x16m a visina srednjeg broda je 6,3 m. Spolja je omalterisana i okrečena u belo.

Prvobitna građevina je bazilika sa tri apside na istoku, dimenzija 18x9m. U XIV veku je obnovljena a veruje se da su 1386. preseljene iz Niša mošti sv.Prokopija i tu sahranjene. Tom prilikom je crkvi dozidan južni brod sa grobnicom koja je odmah zazidana.

Pod Turcima je crkva više puta stradala i obnavljana, 1734. je sprovedena velika obnova zajmom uzetim od Turaka. Između 1850. i 1860. bile su poslednje velike prepravke crkve, dozidano je tutorsko odeljenje i krstionica, obnovljen zid oko crkve i podignuta česma. Godine 1906. je sa crkve skinut krov od kamenih ploča i njima popločan pod crkve podignut za 0,80m. Godine 1997. nadzidan je zvonik za čitav sprat. Istraživanja crkve i iskopavanja u crkvenoj porti potvrdila su da je najstarija crkva iz X veka, otkriveni su tragovi živopisa iz XI i XIV veka.

Na 27 km severozapadno od Prokuplja

Manastir Ajdanovac

Na 27 km severozapadno od Prokuplja, kod Velike Plane, na južnim padinama Velikog Jastrepca smeštena je crkva Svetog Đorđa, poznata daleko više kao manastir Ajdanovac.

Manastir je zidan za vreme kralja Milutina, ima dosta očuvanih fresaka i predstavlja izuzetnu vrednost na osnovu toga što je jedini očuvani manastir na teritoriji opštine Prokuplje. Sama crkva je jednobrodna bazilika. Zidana je od tesanog kamena, ali je posle oslobođenja od Turaka omalterisana i okrečena.

Njena unutrašnjost ima daleko veću vrednost, jer koloristika samog živopisa je veoma upečatljiva. Ima nekoliko interesantnih fresaka (sv. Petka i sv. Nedelja, Hristovo raspeće, sv. Georgije, sv. Prokopije i dr).

Crkva Svetih Arhangela Mihaila i Gavrila

Kondželijska crkva

U blizini Prokuplja kod sela Kondželja, na uzvišici od 310 m  nadmorske visine, nalazi se crkva Svetih Arhangela Mihaila i Gavrila. Sa gradnjom crkve otpočelo se 1885. godine, a radovi su završeni 1900. godine.

Arhitektura objekta oblikovana je u duhu prelaznog perioda kada se prvi put težilo ka evropskim uticajima iz vremena posle oslobođenja od Turaka.

Primetan je ruski uticaj u vezi izgradnje ove crkve. Kupola po svom spoljašnjem obliku odaje grčki uticaj. Karakteristike ovog objekta su izmešanost stilskih elemenata, skladnost oblika i dobra proporcija.

Jug Bogdanova

Latinska crkva

Mala jednobrodna crkva s narteksom i polukružnom apsidom, zidana u XIV veku, sa ostacima živopisa.

Podignuta na svetom mestu gde je prvobitno postojao templum in antis, hram posvećen Herkulu, iz  druge polovine I veka, nad kojim je podignuta ranohrišćanska bazilika monumentalnih razmera, a u čijem su sklopu bili zidani grobovi i grobnice (istraženo je preko 200 grobova nekropole, od kasne antike do srednjeg veka).

U XVI veku koristili su je Dubrovčani te otuda naziv “Latinska”.

Spomenik Topličanima palim u ratovima 1912-1918.

Nalazi se u samom centru grada. Na velikoj svečanosti 9. septembra 1934. godine spomenik je otkrio kralj Aleksandar Karađorđević.

Patrijarh Varnava je osveštao spomnik uz sasluženje oko stotinu sveštenika. Ovom svečanom činu, pored državnog rukovodstva i zvanicnih delegacija iz cele Jugoslavije, prisustvovalo je nekoliko desetina hiljada žitelja Toplice i okolnih krajeva, kao i autor spomenika Frano Mengelo Dinčić.

Spomenik palim borcima u NOR-u

Spomenik palim borcima Grada Prokuplja u Narodnooslobodilačkom ratu se nalazi u opštinskom parku.

Na granitnom postolju su dve figure livene u bronzi. Sa desne strane ispisani su stihovi iz Gorskog vjenca „Blago onom ko dovijeka živi imao se rašta i roditi“.

Spomenik je otkriven 29. novembra 1953. godine.

Spomenik Gvozdenom puku

Spomenik je otkriven 12. oktobra 2018. godine i u obliku je „Karađorđeve zvezde“, jer su među nosiocima tada najvećeg odlikovanja, najbrojniji bili pripadnici Drugog pešadijskog puka 1. poziva „Knjaz Mihailo“.

Na spomeniku su četiri reljefa s likovima komandanta Gvozdenog puka Milivoja Stojanovića Brke, heroina Milunke Savić i Flore Sends i komandanta Francuske vojske koja je oslobađala Prokuplje, generala Šarla Tranijea.

Spomen park je projektovao arhitekta Milan Radovanović, a idejno rešenje za izradu spomenika visokog pet metara je delo akademskog vajara Čedomira Ristića.

Spomenik palim borcima u ratovima 1990-1999.

Spomenik palim borcima u ratovima 1990-1999. – Nalazi se u centru grada i simbolizuje eksploziju i rasturanje bivše zemlje dok se u unutrašnjosti naziru granice tadašnje tadašnje državne zajednice Srbije i Crne Gore.

Autor spomenika je prokupački vajar Dragan Drobnjak.

Spomenik Zoranu Đinđiću

Spomenik Zoranu Đinđiću – Ispred sportske hale koja nosi njegovo ime, nalazi se spomenik dr Zoranu Đinđiću, prvom demokratskom premijeru Srbije.

Spomenik je verni prikaz premijerovog stava, a ispružena ruka predstavlja ideje i viziju kojoj je težio.

Otkriven je prvog avgusta 2007. godine. Autor spomenika je Zdravko Joksimović.

Gradska česma

Gradska česma se nalazi u centru Prokuplja i ima tri datuma rođenja.

Prvi put je podignuta 1878. godine u čast oslobođenja od Turaka.

Drugi put 1934. godine, uoči otkrivanja spomenika Topličanima palim u ratovima 1912-1918.

Svoj današnji izgled dobila je 1993. godine.